"ΓΚΡΕΜΙΖΟΝΤΑΣ" ΤΟ "ΤΕΤΑΡΤΟ ΦΡΟΥΡΙΟ" ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ: Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ LINCOLN ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ
του Νίκου Γ. Ματθαίου, μέλους του ΕΠΟΚ
Κάθε 21η Απριλίου που παρέρχεται, στο διαδίκτυο αναμασιούνται πάνω-κάτω τα ίδια αφηγήματα και αστικοί θρύλοι, στηριζόμενο μάλλον σε βροντερούς και εντυπωσιακούς τίτλους παρά στην ιστορική αλήθεια. Μία τέτοια περίπτωση είναι το άρθρο του κ. Στέφανου Μιλέση στο πασίγνωστο site Μηχανή του Χρόνου, με τίτλο «Το θωρακισμένο αυτοκίνητο του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου που αποκαλούσαν “τέταρτο φρούριο”. Πώς το προμηθεύτηκε».
Ομολογώ πως, παρότι κάθε πτυχή του καθεστώτος έχει ξεσκονιστεί προκειμένου να βρεθούν – συχνά ανεπιτυχώς – παραπτώματα κακοδιαχείρισης και σκάνδαλα, δεν περίμενα ότι και το προεδρικό όχημα θα βρισκόταν στο στόχαστρο.
Όπως παραδέχεται ο κ. Μιλέσης, έμπνευση για το πόνημά του αποτελεί η σωρεία άρθρων του Γιώργου Τράγκα από τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Βεβαίως, κάποιος που έχει εξετάσει τα γραφόμενα του εκλιπόντος μεγαλοδημοσιογράφου ως προς το εάν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και έχει υπ’ όψιν του τα όσα γνωστοποιήθηκαν για αυτόν μετά θάνατον, αμφιβάλλω εάν θα θεωρούσε σώφρον το να στηρίξει τις ιστορικές του γνώσεις στα… διηγήματα του Τράγκα.
Παρόλα αυτά, θεωρώ πως η υπόθεση της συγκεκριμένης Lincoln Continental χρίζει περαιτέρω εξετάσεως (κι ευχαριστώ τον κ. Μιλέση για την αφορμή), καθώς είναι ένα τρανό παράδειγμα του πώς μπορεί κάποιος να ανιχνεύσει σκάνδαλα όπου θελήσει, αρκεί να παρουσιάσει το αφήγημά του με πειστικό τρόπο.
Ο αρθρογράφος παρουσιάζει την εν λόγω Lincoln ως ένα σχεδόν εξωτικό προσωπικό αυτοκίνητο του πρωθυπουργού τότε Παπαδόπουλου, αποκαλώντας το ως το «τέταρτο φρούριο» του δικτάτορα.
Ποια είναι όμως τα πρώτα τρία; Όπως μας πληροφορεί ο αρθρογράφος, επρόκειτο για την «βίλα με τα ηλεκτροφόρα καλώδια στο Λαγονήσι ιδιοκτησίας Αριστοτέλη Ωνάση» (που είχε μισθωθεί από την ΚΥΠ καθώς πληρούσε τις στοιχειώδεις προδιαγραφές ασφαλείας ενός αρχηγού κυβερνήσεως), το «απροσπέλαστο “καταφύγιο” στην Πάρνηθα (ένα ακατοίκητο οικοδόμημα που θα χρησιμοποιείτο για να στεγάσει κυβερνητικά κλιμάκια σε περίπτωση πολέμου) και την «μονοκατοικία του Ψυχικού (το δυάρι στο οποίο διέμενε επί ενοικίω ο Παπαδόπουλος τον πρώτο καιρό της διακυβερνήσεώς του). Θα ήταν ενδιαφέρον να συγκριθούν αυτά τα τρία κτήματα (ουδέν εκ των οποίων ανήκε στον Παπαδόπουλο) με τις περιουσίες όσων πρωθυπουργών τον διαδέχθηκαν (και όσων προηγήθηκαν αυτού).
Εν πάση περιπτώσει, το «τέταρτο φρούριο» ήταν η «περίφημη Λίνκολν», η «πανάκριβη δηλαδή αμερικανική λιμουζίνα με την πρωτόγνωρη θωράκιση». Ο τρόπος με τον οποίον παρουσιάζει ο αρθρογράφος το συγκεκριμένο όχημα, δίνει την εντύπωση ότι αποτελούσε μία εξαίρεση για τα δεδομένα της εποχής. Η αλήθεια είναι πιο βαρετή.
Ήδη από την δεκαετία του 1950, πολύ πριν από το 1967 δηλαδή, η ελληνική πολιτική ηγεσία χρησιμοποιούσε αμερικανικές λιμουζίνες ως επίσημα οχήματα. Μία απλή αναδρομή σε φωτογραφίες της περιόδου το επιβεβαιώνει αυτό. Τα επιβλητικά οχήματα της Cadillac, της Packard και της Chrysler αποτελούσαν τον κανόνα για την διαμετακόμιση κυβερνητικών αξιωματούχων και τα Ανάκτορα, ενώ τα Σώματα Ασφαλείας είχαν εντάξει στον στόλο τους Plymouth, Chevrolet και Dodge, τόσο για λόγους αξιοπιστίας όσο και στο πλαίσιο της μεταπολεμικής αμερικανικής βοήθειας.
Η αποσιώπηση αυτού του γεγονότος δημιουργεί την ψευδή εντύπωση πως η Lincoln Continental ήταν κάτι το ιδιαίτερο, ενώ στην πραγματικότητα εντασσόταν σε μία ήδη καθιερωμένη πρακτική κρατικών προμηθειών. Και, μάλιστα, εκ των πραγμάτων είναι σίγουρο πως η παραγγελία έγινε προς τα τέλη του 1966, καθώς η παραγωγή ενός αυτοκινήτου τέτοιων προδιαγραφών γινόταν μονάχα κατά παραγγελία και ξεκινούσε από το προηγούμενο κιόλας έτος. Επομένως, αφού το όχημα ήταν μοντέλο του 1967, είναι βέβαιο πως η παραγγελία του έγινε προ της 21ης Απριλίου 1967.
Στο υπόλοιπο άρθρο, ο κ. Μιλέσης παρουσιάζει μία σειρά ενδεχομένων για το πώς η Lincoln Continental κατέληξε στην Ελλάδα, αναγνωρίζοντας ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για κάποια εξ αυτών. Παρουσιάζει τα τεχνικά χαρακτηριστικά του οχήματος αρκετά εύστοχα, ωστόσο λανθασμένα – και ελπίζω εξ αγνοίας – ισχυρίζεται πως, αφότου το όχημα παρελήφθη από το Ελληνικό Κράτος, κατόπιν απαιτήσεως του Παπαδόπουλου της προσετέθησαν σχεδόν 500 κιλά από έξτρα θωρακίσεις, που κατέστησαν το όχημα «επικίνδυνο».
Αναφέρεται πως το όχημα θωρακίστηκε ή ενισχύθηκε στην Ελλάδα. Στην πραγματικότητα, όμως, η συγκεκριμένη Lincoln Continental ήταν προϊόν της Lehmann-Peterson στο Σικάγο, της μοναδικής εταιρείας που είχε την επίσημη έγκριση της Ford για τέτοιου είδους μετατροπές. Τα οχήματα που έβγαιναν από το συγκεκριμένο εργοστάσιο δεν ήταν απλώς επιμηκυμένα, αλλά πλήρως ανακατασκευασμένα: το σασί κοβόταν και επιμηκυνόταν, ενισχυόταν δομικά και ενσωμάτωνε εξ αρχής ειδικά ατσάλινα ελάσματα και αλεξίσφαιρα κρύσταλλα.
Η θωράκιση μίας τέτοιας λιμουζίνας δεν ήταν μία «προσθήκη» που μπορούσε να γίνει εκ των υστέρων σε συνεργείο. Απαιτούσε εξειδικευμένη μηχανολογική γνώση, ειδικές αναρτήσεις και συνολικό επανασχεδιασμό κρίσιμων σημείων του οχήματος. Κάτι τέτοιο δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα του 1967, που δεν είχε την απαιτούμενη βιομηχανική υποδομή.
Αντιθέτως, τα οχήματα αυτά παραγγέλνονταν εξαρχής με τις προδιαγραφές ασφαλείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως ακριβώς συνέβαινε και με τις λιμουζίνες που χρησιμοποιούσαν όλοι οι αρχηγοί κρατών, κάτι όμως που ο αρθρογράφος δεν αναφέρει.
Η Lincoln Continental Lehmann-Peterson του 1967 ήταν πράγματι ένα εξαιρετικά προηγμένο και σπάνιο για την εποχή της όχημα: κατασκευασμένο κατόπιν παραγγελίας, με ισχυρό κινητήρα V8, ενισχυμένο πλαίσιο και υψηλές προδιαγραφές ασφαλείας. Όμως, η ύπαρξή της στον ελληνικό κρατικό στόλο δεν αποτελεί μυστήριο και δεν ενέχει κάτι το ιδιαίτερο. Αποτελεί μονάχα μέρος μίας ευρύτερης διεθνούς πρακτικής.
Η παρουσίασή της ως «φρούριο» και ως προϊόν ειδικών συνθηκών εξυπηρετεί περισσότερο αφηγήματα παρά την αλήθεια. Και αποτελεί άλλη μία περίπτωση ευφάνταστης τιτλοφόρησης ενός άρθρου που δεν περιέχει τίποτα ουσιαστικό, αποσκοπώντας μονάχα στο να δημιουργήσει εντυπώσεις.